Делбата на имот претставува една од најчестите, но и најчувствителни имотно-правни постапки во праксата. Кога повеќе лица се јавуваат како сосопственици на ист имот – без разлика дали станува збор за имот стекнат во брак, наследство, вонбрачна заедница или друга правна основа – често се поставува прашањето: дали и како тој имот може реално да се подели?
Физичката (реална) делба на имот значи секој сосопственик да добие конкретен, физички одделен дел од имотот, наместо само идеален удел. Иако на прв поглед изгледа едноставно, оваа постапка е правно и технички сложена и бара исполнување на повеќе услови.
Што претставува физичка делба на имот?
Физичката делба е начин на разделување на заеднички имот при кој предметот на сопственост се дели на реални, самостојни делови, така што секој сосопственик добива конкретен дел што може самостојно да го користи и располага.
Овој тип на делба е можен само кога имотот по својата природа е делив – на пример земјоделско земјиште, градежна парцела или зграда која може да се подели на посебни функционални целини.
Во кои случаи се врши делба на имот?
Важно е да се нагласи дека делбата на имот не се однесува исклучиво на имот стекнат во брак. Напротив, делба може да се бара во сите ситуации кога на имотниот лист како сопственици се запишани повеќе лица со идеални делови.
Најчести случаи се: делба на наследен имот помеѓу наследници, делба на имот стекнат во брак или вонбрачна заедница, делба помеѓу роднини или деловни партнери, како и делба на имот стекнат по друг основ.
Дали секогаш е возможна физичка делба?
Не. Физичката делба е дозволена само доколку е технички и економски оправдана. Судот секогаш цени дали со делбата ќе се намали вредноста или функционалноста на имотот.
Доколку имотот не може правично да се подели (на пример мал стан или објект што не може да се пренамени), судот ќе примени друг начин на делба, најчесто судска продажба и распределба на добиените средства.
Зошто е потребен елаборат и вештачење?
Еден од клучните елементи во постапката за физичка делба е изготвувањето на стручен елаборат и вештачење. Овие документи се неопходни за судот да утврди дали делбата е возможна и како конкретно да се спроведе.
Елаборатот и вештачењето мора да бидат соодветни на сопственоста и фактичкото владење на стварта. Вештакот ја анализира површината, пристапот, инфраструктурата, вредноста и можноста за самостојно користење на секој дел.
Каква е постапката за физичка делба пред суд?
Физичката делба се спроведува во вонпарнична судска постапка пред надлежен основен суд, според местото каде што се наоѓа имотот.
Постапката започнува со поднесување предлог за делба од страна на еден од сосопствениците. Во предлогот мора да бидат опфатени сите сосопственици и да се достават докази за сопственоста (на пример имотен лист).
Може ли секоја страна да се изјасни по предлогот за делба?
Да. Основна карактеристика на вонпарничната постапка е можноста сите страни да се произнесат по предлогот за делба. Судот закажува рочиште на кое ги повикува сите носители на права.
Секоја страна може да предложи начин на делба, да достави докази, да бара вештачење или да предложи спогодбено решение.
Што ако постои спор меѓу сосопствениците?
Доколку во текот на постапката се појави спор околу правото на сопственост, големината на идеалните делови или самиот предмет на делбата, судот може да ја прекине постапката и странките да ги упати на парница.
Само кога нема спор или истиот е разрешен, судот може да донесе решение за делба.
Спогодбена делба – најдобро решение?
Доколку сосопствениците постигнат спогодба за начинот на делба, судот истата ја внесува во записник и ја потврдува, водејќи сметка дека не е спротивна на закон.
Во случаи кога нема спор, делбата може да се спроведе и пред нотар, со нотарски акт, што значително ја забрзува постапката и ги намалува трошоците.
Кои се можните начини на делба?
Законот предвидува неколку начини на делба: физичка (реална) делба, судска продажба и комбиниран пристап.
Судот секогаш го избира оној начин што најмногу одговара на природата на имотот и на интересите на сосопствениците.
Физичката делба на имот е сериозна правна постапка која бара внимателна подготовка, стручна проценка и јасна правна стратегија. Иако често се доживува како \"природно\" решение, не секогаш е возможна или најповолна.
Затоа, пред да започнете постапка за делба, препорачливо е да се консултирате со адвокат кој ќе ја процени реалната изводливост, ќе ве упати кон најсоодветниот начин на делба и ќе помогне да ги заштитите вашите имотни интереси на законит и ефикасен начин.