Регресот за годишен одмор, познат и како К-15, претставува едно од најчесто спомнуваните, но и најчесто погрешно толкуваните права од работен однос. Иако голем дел од работниците знаат дека „имаат право на К-15“, во пракса често се појавуваат дилеми: кога точно се стекнува правото, дали може да не биде исплатен, во кој рок мора да се исплати и што да направите ако работодавачот одбива да го исполни оваа обврска.
Во овој водич, фокусиран исклучиво на заштита на правата на работникот, ќе добиете јасни и практични одговори на сите клучни прашања поврзани со регресот за годишен одмор.
Што претставува регресот за годишен одмор (К-15)?
Регресот за годишен одмор е парично право на работникот кое произлегува од Општиот колективен договор за приватниот сектор од областа на стопанството. Тоа значи дека К-15 не е „добра волја“ на работодавачот, туку право кое има колективно-правна основа и задолжителна примена.
Во генерална смисла, ова право им припаѓа на сите работници вработени во приватниот сектор во Република Северна Македонија, под услов да се исполнат законски и колективно утврдени услови.
Кој има право на регрес за годишен одмор?
За да се стекнете со право на регрес за годишен одмор, потребно е да бидете вработени кај работодавач од приватниот сектор и да имате непрекинат работен однос во траење од најмалку шест месеци во текот на истата календарска година.
Ова значи дека не е потребно да работите цела година за да имате право на К-15. Доволно е да го исполните условот од шест месеци работа, по што правото автоматски се стекнува.
Кога точно се стекнува правото на К-15?
Правото на регрес за годишен одмор се стекнува во моментот кога работникот ќе наврши шест месеци непрекината работа кај истиот работодавач во текот на календарската година.
Од тој момент, работодавачот има право, но и обврска, да изврши исплата на К-15 во периодот од 1 јули до 31 декември во таа календарска година.
До кога работодавачот мора да го исплати регресот?
Иако исплатата може да се изврши во втората половина од годината, работодавачот е во задоцнување доколку регресот не биде исплатен најдоцна до 31 декември за годината за која се однесува правото.
Со истекот на 1 јануари наредната година, неисплатениот К-15 претставува повреда на правата од работен однос и основ за понатамошна правна заштита.
Како се пресметува висината на регресот за годишен одмор?
Висината на регресот за годишен одмор е утврдена во Општиот колективен договор и изнесува најмалку 40% од основицата, за работници кои го исполниле условот од шест месеци работа.
Основицата за пресметка е просечната месечна нето плата по работник во Република Северна Македонија, исплатена во последните три месеци пред исплатата.
Важно е да знаете дека ова е минимален износ. Со договор за вработување или колективен договор може да биде утврден и повисок регрес.
Може ли работодавачот законски да не го исплати К-15?
Општото правило е дека работодавачот има обврска да го исплати регресот. Исклучоци постојат, но тие се строго ограничени и се однесуваат само на работодавачи кои се наоѓаат во сериозни економско-финансиски потешкотии.
Во таков случај, потребна е претходна консултација со репрезентативен синдикат и склучување писмена спогодба, со која регресот може да се утврди во помал износ, но не и целосно да се укине без законска основа.
Кои се последиците ако регресот не е исплатен?
Неисплатата на регресот за годишен одмор претставува прекршок за кој работодавачот може да биде санкциониран со глоба до 4.000 евра.
Од овој износ, глоба од 2.000 до 3.000 евра се однесува на правното лице, а од 500 до 1.000 евра на одговорното лице кај работодавачот.
Законот предвидува и кривична одговорност (затвор до една година) за случаи кога работодавачот ќе исплати К-15, а потоа ќе бара од работникот истиот да му биде вратен.
Кој врши надзор над исплатата на К-15?
Надзор над примената на обврската за исплата на регресот врши Државниот инспекторат за труд.
Инспекцискиот надзор може да биде спроведен по пријава од страна на работникот, но и по службена должност, без претходна најава.
Што може да направи работникот ако К-15 не му е исплатен?
Доколку регресот не Ви е исплатен, првиот чекор е писмено обраќање до работодавачот. Доколку тоа не даде резултат, имате право да поднесете пријава до Државниот инспекторат за труд.
Покрај тоа, работникот има право и на судска заштита за наплата на побарувањето, заедно со законска камата.
Регресот за годишен одмор не е привилегија, туку право кое законски и колективно Ви припаѓа. Познавањето на условите за негово стекнување, роковите за исплата и можностите за правна заштита е клучно за секој работник.
Доколку се соочувате со неисплата или нејаснотии поврзани со К-15, навремената правна консултација може да спречи подолготрајни последици и да обезбеди целосна заштита на вашите права.