По смртта на едно лице, неговиот имот, права и обврски не исчезнуваат, туку преминуваат на неговите наследници. Овој пренос не се врши автоматски, туку преку посебна правна постапка – оставинска постапка.
Иако во јавноста често се смета дека станува збор за „формалност“, во пракса оставинската постапка може да биде сложена, особено кога има повеќе наследници, спорен имот или тестамент. Затоа е важно навремено да се информирате за вашите права и обврски.
Што претставува оставинската постапка?
Оставинската постапка е вонпарнична судска постапка со која се утврдува кои лица се наследници на починатото лице (оставителот) и како се распределува неговата оставина.
Во Република Северна Македонија, постапката најчесто ја спроведува нотар како судски повереник, врз основа на овластување од надлежен основен суд.
Што влегува во оставината?
Во оставината влегува целиот имот и имотни права што ги поседувал оставителот во моментот на смртта.
Тоа опфаќа недвижен имот, движни предмети со поголема вредност, парични средства, удели и акции, како и имотни права. Истовремено, во оставината влегуваат и долговите на оставителот.
Како се поведува оставинската постапка?
По правило, оставинската постапка се поведува по службена должност, по доставување на смртовница до надлежниот суд.
Доколку постапката не е поведена, секој заинтересиран наследник има право да поднесе предлог до судот за нејзино поведување.
Дали присуството на адвокат е задолжително?
Да. Согласно Законот за нотаријат, при расправање на оставината пред нотар задолжително е учество на адвокат како полномошник на наследниците.
Доколку наследникот не ангажира адвокат, нотарот ќе определи адвокат по службена должност, што често резултира со поголеми трошоци и помала контрола врз постапката.
Како тече оставинската расправа?
Нотарот закажува расправа и ги повикува сите познати наследници. На расправата се утврдува кругот на наследници, оставинската маса и постоењето на евентуален тестамент.
Доколку сите наследници се согласни, постапката се завршува без прекин. Ако постои спор, нотарот е должен да ја прекине постапката и странките да ги упати на судска парница.
Кој наследува според закон?
Кога нема тестамент, се применува законското наследување. Наследниците се распоредени во наследни редови.
Во прв наследен ред спаѓаат децата и брачниот другар. Доколку тие постојат, наследниците од подалечните редови не наследуваат.
Која е улогата на тестаментот?
Со тестамент, оставителот може да распредели дел или целокупниот имот по сопствена волја.
Сепак, и во случај на тестамент, законските наследници имаат право на нужен дел, кој не може да биде целосно исклучен.
Што е решение за наследување?
По завршување на постапката, нотарот донесува решение за наследување.
Со правосилноста на решението, наследниците можат да се впишат како сопственици на имотот и да располагаат со наследените права.
Данок на наследство – кога се плаќа?
Наследниците од прв наследен ред (деца и брачен другар) не плаќаат данок на наследство.
Подалечните наследници може да имаат даночна обврска, во зависност од степенот на сродство и одлуките на општината.
Оставинската постапка е клучна за правно уредување на наследството и спречување идни спорови меѓу наследниците.
Со навремена правна помош, соодветна документација и јасна комуникација, постапката може да се заврши ефикасно и без непотребни компликации.
