Суспензијата од работа — правно наречена отстранување од работа — е привремена мерка со која работникот престанува да доаѓа на работа додека работодавачот одлучува за неговата судбина. Таа често се доживува како казна или како „тивок отказ“, но правно е нешто сосема друго: претпазна, времена мерка со која се одржува 50% од платата, а не конечна одлука. Токму затоа законот ја дозволува само во тесно определени случаи и под строги услови.
Овој водич објаснува што вели член 83 од Законот за работните односи (ЗРО), кога суспензијата е дозволена и, преку реални одлуки на повисоките судови (апелационите и Врховниот суд), покажува на што мора да се внимава за таа да биде законита. Текстот има информативен карактер и не претставува правен совет.
Што е суспензија од работа и што вели член 83 од ЗРО?
Според член 83 од ЗРО, по оцена на работодавачот и со писмен налог на овластеното лице, работникот се отстранува од работа со надоместок во висина од 50% од платата што ја примил претходниот месец, и тоа до донесувањето на одлуката за отказ на договорот за вработување. Значи, суспензијата е мост меѓу сомнежот за тешка повреда и конечната одлука — таа не е отказ, туку привремено оддалечување на работникот од работната средина додека работите се расчистат.
Клучно е дека законот дозволува суспензија само во четири случаи, ако:
- работникот со своето присуство го загрозува животот или здравјето на работниците или други лица, или се оштетуваат средства од поголема вредност;
- присуството на работникот штетно ќе се одрази врз работењето кај работодавачот;
- присуството на работникот оневозможува утврдување на одговорноста за повреда на работните обврски;
- против работникот е покрената кривична постапка од надлежен орган за кривично дело сторено на работа или во врска со работата.
Од оваа одредба произлегуваат три услови што мора да бидат исполнети истовремено: постоење на еден од четирите основи, писмен налог издаден токму од овластеното лице, и надоместок од најмалку 50% од платата. Практиката покажува дека работодавачите најчесто грешат токму кај првите два услова.
Кој смее да го издаде налогот за суспензија?
Наједноставниот, но чест пропуст е налогот да го издаде погрешен орган. Член 83 бара писмен налог на овластеното лице кај работодавачот — по правило директорот или лице со уредно пренесено овластување.
Во случај пред Апелациониот суд Битола (РОЖ-289/18), работничка во јавна здравствена установа била времено отстранета со одлука на Управниот одбор, а не од овластеното лице. Судот ја поништил одлуката како незаконита токму затоа што е донесена од ненадлежен орган. Поуката е едноставна: и кога основот постои, суспензијата паѓа ако налогот го потпишало тело или лице што нема овластување да го стори тоа. Пред да се потпише каков било налог, треба да се провери кој е формално овластеното лице во тој момент.
Зошто повеќе промили алкохол не значи автоматски и законита суспензија?
Ова е можеби најпоучната споредба во целата практика по член 83, бидејќи два речиси идентични случаи завршуваат спротивно — и разликата не е во количината алкохол, туку во образложението.
Во одлуката на Врховниот суд на Република Северна Македонија (РЕВ3-16/24 од 24.02.2025), работник бил повикан на работа на слободен ден, го известил раководителот дека е под дејство на алкохол, а алкотестот покажал дури 2,05 промили. И покрај тоа, Врховниот суд го поништил писмениот налог за отстранување — затоа што работодавачот не дал образложени причини како присуството на алкохол кај работникот штетно би се одразило на работењето, што е услов според член 83 став 1 точка 2. Со други зборови, самата бројка не е доволна; работодавачот мора конкретно да објасни зошто присуството е штетно.
Спротивно, во случај пред Апелациониот суд Битола (РОЖ-422/24 од 2025), работник бил алкотестиран со 1,04 промили, а судот го потврдил налогот како законит — бидејќи работодавачот образложил дека присуството под дејство на алкохол, особено во специфичните услови на работа во рудник, штетно ќе се одрази врз работењето. Пониската концентрација алкохол овде водела до законита суспензија, а повисоката — до незаконита, токму поради разликата во образложението.
Поуката е кристална: основот „штетно влијание“ (точка 2) не се докажува со промили, туку со конкретно, аргументирано образложение за тоа како и зошто присуството на работникот го загрозува работниот процес.
Кога сомнежот за кражба или злоупотреба не е доволен за суспензија?
Работодавачите често посегнуваат по суспензија при прв сомнеж за кражба или злоупотреба. Но самиот сомнеж, без докази или без соодветна постапка, редовно паѓа пред повисоките судови.
Во одлуката на Апелациониот суд Скопје (РОЖ-173/24 од 22.01.2025), работник бил отстранет поради сомнеж за вмешаност во кражба. Работодавачот поднел кривична пријава, но против работникот немало обвинителен акт, ниту била водена дисциплинска постапка, ниту била докажана кражбата. Судот го поништил налогот, бидејќи ниту еден од условите од член 83 не бил исполнет. Слично, во случајот РОЖ-704/21 (Апелационен суд Скопје, 2022), налогот бил поништен затоа што работодавачот не докажал дека присуството штетно ќе се одрази или ќе оневозможи утврдување на одговорноста, ниту навел конкретна дисциплинска повреда — дотолку повеќе што пристапот на работникот до системот веќе бил блокиран, па неговото „присуство“ објективно не можело да наштети.
Овие одлуки покажуваат дека суспензијата не смее да се користи како автоматска реакција на сомнеж. Работодавачот мора да поврзе конкретниот основ од член 83 со конкретни факти — на пример, дека токму присуството на работникот го попречува расчистувањето на одговорноста (точка 3), а не само дека постои сомнеж.
Кога кривичната постапка е доволен основ за суспензија?
За разлика од голиот сомнеж, покрената кривична постапка за дело сторено на работа или во врска со работата е самостоен и цврст основ по член 83 став 1 точка 4.
Во случајот РОЖ-383/15 (Апелационен суд Скопје), државен службеник бил суспендиран откако против него била покрената кривична постапка за примање награда за противзаконито влијание — судот ја потврдил законитоста на суспензијата со 50% надоместок. Во друг случај, РОЖ-358/15 (Апелационен суд Скопје, 2016), благајник бил отстранет поради покрената кривична постапка за проневера, и повторно судот утврдил дека мерката е во согласност со член 83. Тука разликата во однос на претходната група е јасна: постои формално покрената постапка од надлежен орган, а не само внатрешен сомнеж на работодавачот.
Важно е и да не се меша суспензијата по член 83 со мирувањето на правата од работниот однос по член 45 од ЗРО. Во понова одлука на Апелациониот суд Гостивар (РОЖ-491/25 од 2026), работник со изречен куќен притвор бил ставен во мирување по член 45, а судот укажал дека при повторното судење мора точно да се утврди дали основот за донесеното решение е правилен. Погрешно избраниот правен основ сам по себе може да ја сруши одлуката.
На што треба да внимаваат работодавачот и работникот?
Од анализата на овие повисоки одлуки произлегува јасна листа на проверки. Дали налогот е писмен и издаден токму од овластеното лице? Дали е наведен и образложен конкретниот основ од член 83 (не само „поради сомнеж“), со факти што покажуваат како присуството штетно влијае или го попречува утврдувањето на одговорноста? Ако основот е кривична постапка, дали таа е навистина покрената од надлежен орган? Дали надоместокот е најмалку 50% од платата од претходниот месец (повисок процент е дозволен)? И дали е избран правилниот правен институт — суспензија по член 83, а не мирување по член 45 или обратно?
За работникот, овие исти прашања се и патоказ за оспорување: ако кое било од нив не е исполнето, налогот за суспензија има реални шанси да биде поништен како незаконит, како што покажуваат наведените пресуди.
Суспензијата по член 83 од ЗРО е моќна, но тесно ограничена мерка: таа бара писмен налог од овластеното лице, конкретно образложен основ и надоместок од најмалку 50% од платата. Праксата на повисоките судови покажува дека мерката паѓа кога основот е само тврден, а не образложен и докажан — без оглед на промилите алкохол или силата на сомнежот. Затоа и работодавачот и работникот најдобро се штитат ако секој налог за суспензија се провери низ истите прашања: кој го издал, зошто и со кој конкретен, докажан основ.
Правна напомена: Овој текст има информативен и едукативен карактер и се темели на член 83 од Законот за работните односи и на анализа на објавена практика на повисоките судови на Република Северна Македонија. Тој не претставува правен совет и не ја заменува консултацијата со адвокат, кој ќе ги процени конкретните околности на вашиот случај — без оглед дали сте работник или работодавач.
